Birinci Dünya Savaşı’nda bir doktor: ‘Kış Askeri’
![](https://doganyolajans.com.tr/wp-content/uploads/2023/01/birinci-dunya-savasinda-bir-doktor-kis-askeri-tdb78fje.webp)
Daniel Mason’ın ‘Kış Askeri’ adlı romanı Seda Çıngay Mellor çevirisiyle Holden Kitap tarafından yayımlanıyor. Birinci Dünya Savaşı’nda doktor olarak cepheye verilen bir tıp öğrencisinin öyküsüne odaklanan kitap, derin ruhsal boyutuyla dikkat çekiyor.
1915’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda tıp öğrencisi olan Lucius, tıp bilimine tutkusu olan genç bir adamdır. Bu doğrultuda teorik bilgilerle yetinmeyip, pratik bilgilere sahip olmak için savaşa girerler. İlk görev yeri, önceki hekimin kaçtığı, sahra hastanesine dönüştürülen bir kilisedir. Kilisede sağ kolu Margarete adında bir rahibedir ve görmediği birçok olay karşısında şaşkına dönen ve hiçbir pratik tecrübesi olmayan Lucius, hemşire sayesinde bandajdan ampütasyona kadar sayısız konuyu öğrenir.
“Margarete ona ampütasyon konusunda muhafazakar olmayı öğretmişti, oysa Lucius şimdi sırf askerleri sürekli itişmelerin eziyetinden kurtarmak için pek çok kırık eklemi kesiyordu. Bazen işi bir doktor işi gibi görünmüyordu bile. Yine kasaplık. Et parçalayıcı, kemik kesici.” (s.215)
![](https://doganyolajans.com.tr/wp-content/uploads/2023/01/birinci-dunya-savasinda-bir-doktor-kis-askeri-0-1rOSBQCk.jpg)
İddia edildiği gibi şartlar zor çünkü esasen tıbbi imkansızlıklar içinde olan sahra hastanesi haşere ve fare istilasına karşı da mücadele ediyor. Bu bağlamda Lucius’un hem insan hem de hekim olarak yaptığı çalışmalara tanıklık ederken, yirmili yaşlarının başında olan tıp öğrencisinin büyümesine de tanık oluyoruz. Son derece varlıklı, aristokrat bir aileden gelmesine rağmen savaş koşullarına hızla uyum sağlayan Lucius’un en büyük çatışması, kendi deyimiyle kış askeri olan Horváth adında bir askerin gelişiyle başlayacaktır. Çünkü asker, o dönemde savaş nevrozu dedikleri travma sonrası gerilim bozukluğu yaşıyordu. Sahra hastanesinin sloganı, askerlerin fiziksel güçlerini geri kazanır kazanmaz diğer hastaneye veya orduya nakledilmesini sağlamaktır. Ancak Horváth olayında Lucius onu bu mottoyu çiğneyerek göndermez, çünkü o konuşamayan, kabuslar gören, diğer hastaların uyumamasına neden olacak kadar bağıran, fiziksel bir müdahale olmadan fiziksel tepki vermeyen adamın kendisi olduğunu düşünür. hastalığı, diğer hastaneye tahliye edildiğinde daha kötü olacaktır. O zamanlar bu tarz hastalara uygulanan yöntemler, kişiyi boğmadan öğürerek ses tellerini açmak için tasarlanmış bir tür top ve ses tellerine elektrik verilmesiydi, hatta bazen hastaların cinsel organlarına bile veriliyordu. elektrik. Öte yandan askerle duygusal bir yakınlık da söz konusudur. Paltosunun cebinden çıkan hasta adamın fotoğraflarının birçoğunda ejderhaya benzeyen bir çizim var. Bunun çocukluğunda saatlerce izlediği semenderlerden -Grottenolm- olduğunu öğrenince aklına bir anı gelir. Çocukken kekeleyen Lucius, birçok yanlış uygulamadan muzdaripti, ancak yine de konuşamıyordu. Hipnoz bile işe yaramayınca doktor beze teşhisi koydu ve ailesi onun ilk cinsel deneyimini yaşaması için gerekli her şeyi ayarladı ama Lucius karşısındaki kızla sadece o semenderlerden konuştu. İkinci bir neden, bu çocukluk anısı ile birlikte, üniversitenin en ateşli öğretmeni tarafından, alt tonları kavrama konusunda alışılmadık bir yeteneğe sahip bir öğrenci olarak övülmesi ve bu övgüyü benimseyip davayı çözme hırsına yenik düşmesidir. Adamı Margarete’in itirazlarına rağmen göndermemesinin son nedeni, onu kısmen ve Veranol adlı bir sakinleştirici ile geçici bir mühlet için iyileştirmiş olmasıydı. Sonuç olarak, hastalık bahanesiyle asker kaçaklarını tespit etmek için kiliseye gelen Horst adlı acımasız memur, adamın fiziksel sağlığı iyi olduğu için Lucius’un yalvaran direnişine rağmen asker kaçaklarına verilecek cezaya karar verir: Anbinden. Yani ölümcül Balkan soğuğunda orduyu çırılçıplak bağlamak. Adamın kaçırılışını, bağırışlarını ve bitkinliğini izleyen Lucius bunun için kendini suçlar. Aklı bu incelemeyle meşgulken, Horst’un ikinci gelişinde de aşkla karşılaşacaktır çünkü hasta askerleri zalim subayın elinden kurtarmak isteyen rahibe, saçlarını kısa kestirip bitlenmiş tifüs hastası taklidi yaparak ve herkesin öldüğünü söyleyerek memuru suçluyor. O kadar güzel davranır ki memur buna inanır ama genç bayana tiksinti ile bakarak ve kendisine de bulaşacağından korkarak botunun demir ucuyla genç bayana tekme atar. Bu olaydan sonra Margarete’in ilgisi, bir gece ona bakarken yanında uyuyakalan genç bayan Lucius’la birlikteyken, Lucius onunla ilgilenirken başlar. Ancak kısa bir süre sonra rahibe ortadan kaybolur, onu aramak için dışarı çıkan Lucius kendini Kazak saldırısının ortasında bulur ve diğer askerler tarafından kurtarılarak başka bir yere gönderilir ancak bu sırada rahibe kilisenin olduğu şehir de düşecek. Romanın geri kalanı, Lucius’un Margarete’i bulma ve onun gerçekte kim olduğunu bulma mücadelesine odaklanıyor.
Öte yandan savaşın saçmalığı ve bireylerin uyumsuzluğu da bu arka planda hissediliyor. Öyle ki vatandaşların düşman olarak tanımladığı Ruslar da olsa Polonya milisleri de olsa kader aynıdır. Her güç onları zulümle boyun eğdirmeye çalışıyor. Bu yüzden her insan saçma sapan konuşmak zorunda. Böylece Lucius, varlığını sorgulayan bir karakter olarak karşımıza çıkıyor.
“Şimdi, gittikçe daha fazla, kendi sonsuz kışlarında mahsur kalmış gibi görünen askerlerimden biri gibi hissediyorum. Cepheden dönmenin bu sıkıntıları hafifleteceğini düşündüm. Bize söyledikleri buydu: Çarpışma tehlikesi ortadan kalktığında savaş hayalleri peşimizi bırakmazdı. Ama olmadı. Savaş çıkmadığı sürece henüz anlamıyorum.” (s.242)
Böylece Lucius tedavi ettiği “kış askerleri”nden birine dönüşmekle karşı karşıya kalacak, savaş ve aşk tecrübesinin çilesini çekecek, evlilik tecrübesi yaşayacak, travmaları devam ettikçe evliliği sona erecek, Margarete’den ayrılma. Tüm bunların gerçeğe tekabül eden Stanford Üniversitesi’nde psikiyatri dersi veren bir doktorun kaleminden çıktığını dikkate alırsak, ‘Kış Askeri’nin okuyucuda yarattığı tedirginlik ikiye katlanıyor. Tüm bu özellikleriyle roman, tıbbi olayları ve savaşı bir hekim gözüyle incelerken hiçbir insani duyguyu gözden kaçırmaz. Böylece “Kış Askeri” alışılagelmiş savaş anlatılarından farklı bir mekanda karşımıza çıkıyor…